Н.Багабанди: Гадаадад буй Монголчуудын сонгуульд оролцох асуудлыг хуульчлах хэрэгтэй

Гадаадад суугаа Монголчуудын сонгох эрхийн сэдвээр цуврал болгон нийтэлж буй блогтоо Н.Багабанди гуайтай хийсэн нэг ярилцлагыг тавьж байна. Тэр жил Багабанди гуай Индианагийн Их Сургуулийн хүндэт докторын зэрэг хүртэх болж, миний бие энэхүү ёслолд уригдсан билээ. Хайрт аавтайгаа, бас өөрийн нэг найзын хамт Чикагогоос Индианаполис хүртэл 5 цаг давхиснаа санахад сайхан. Цаг агаар таатай, замд цас бараг байхгүй тийм урин дулаан өвөл байв. Багабанди гуайтай анх удаа ийн уулзаад түүний талаарх урдын төсөөлөл маань нэлээд өөрчлөгдсөн юмдаг.

Чухамдаа 8 жил дараалан Ерөнхийлөгчөөр ажиллаж байх ахуйдаа хэлээгүй үнэн үгсээ суудлаасаа буухынхаа өмнө хэлсэнд нь харамсдаг. Улс төрийн эрүүл бус тогтолцоо, авилгалын талаар, мөн МАХН-ын удирдлагын хуудууг уудалж УИХ-ын чуулганы нээлт дээр хэлсэн түүний үгс хэн бүхний хүсэн хүлээсэн тэр л үгс байжээ. Гэхдээ Better late than never гэж үг бий дээ. Миний хувьд сургуулиа төгсөөд шинэ ажилдаа ороод удаагүй байв. Сонингийн маань эрхлэгч Номинчимэд ах түүнтэй өөрөө ярилцлага хийх төлөвлөгөөтэй байсан авч намайг орондоо яв гэж хэлсэн нь бодвол залуу хүн юм үзэж нүд тайлаг гэж бодсоных байх гээд түүнд дотроо их баярлаж билээ. Анх удаагаа төрийн ийм том түшээтэй уулзаж ярилцлага авах болсондоо багагүй сэтгэл догдолж, өөрийн эрхгүй сүрдэх, хүндэтгэх сэтгэл төрсөн.

Линколн зочид буудлын тансаг сайхан өрөөний тавилгын хийц, тохижилт нь яах аргагүй royal, уран зургууд нь цаанаа нэг эртний шинжтэй, жаазны хээ, хийц нь хүртэл гоё ганган ажээ. Зурагтаар бараг огт инээж харагддаггүй ноён ерөнхийлөгч маань биеэр уулзах үед анзаарснаар бол зурагтанд гардагаас олон, дээр нь их сайхан инээдэг хүн байв. Нам тайван дуугаар, хэлэх үгээ маш их тунгааж, нэгээхэн сул үггүйгээр, оновчтой, тодорхой ярьж суухуйг нь хараад бахархах сацуу Монгол улсын маань Ерөнхийлөгч хүн юм чинь ингэж ч ярихаас яахав, мөн сайхан аа гэх бодол төрж, бусад ярианаас нь түүх, өв уламжлалын талаар гүн мэдлэгтэй хүн болохыг нь мэдэж авсан. Нэлээд сүүлд маш туршлагатай дуун хөрвүүлэгч, дипломатч Баасан гуайтай ярьж ахуйд манай улстөрчдийн дундаас Багабанди гуай хамгийн их оновчтой, тодорхой ярьдаг учраас төрийн айлчлалын нь үеэр орчуулга хийхэд хамгийн амар, таашаалтай байдгийг дурдсан. Харин Очирбат ерөнхийлөгч, Гончигдорж нарын яриаг орчуулахад их төвөгтэй байдаг гэнэ. Anyways, баахан буу халсан байна нэг мэдсэн чинь :)

Н.Багабанди: Гадаадад буй Монголчуудын сонгуульд оролцох асуудлыг хуульчлах хэрэгтэй

Америкийн Монголчуудын “Даяар Монгол” сонины №79
12/17/2005 - Saturday
______________________________________________________________

Д.Сайнбаяр: Гадаадад суугаа Монголчуудын эрх ашгийг хөндсөн гурван асуудлаар таны үзэл бодлыг сонсмоор байна. Сүүлийн арван жилд гадаадад 120,000 иргэд буюу УИХ-н сүүлийн сонгуулийн дүнтэй харьцуулбал нийт сонгогчдын 10 орчим хувь нь гадаадад гарчээ. Энэ миграц энэ эрчээрээ явбал хэдэн жилийн дараа сонгогчдын 20-30% нь гадаадад сууж байх магадлалтай. Та улс төрч хүний хувьд, МУ-иргэн хүний хувьд гадаадад суугаа Монголчуудын сонгуульд оролцох эрхийн асуудалд ямар үзэл бодолтой явдаг вэ?

Н.Багабанди: Сонгуулийн хууль шинэчлэгдэх ажил УИХ аар - ид яригдаж байна. Ямар сонгуулийн системтэй болох вэ, ямар хуулиар сонгуулиа явуулах вэ гэдэг л маргааны хүрээнд байна. Уг нь энэ хэлэлцэгдэж буй хуулийн хүрээнд энэ асуудлыг шийдчихвэл зүгээр юм. Ноднин намайг АНУ-д айлчлах үед тавьсан гурав дөрвөн гол асуудлын нэг нь энэ байлаа. Энэ асуудлыг судлаж үзэхийг УИХ, холбогдох байгууллага, хүмүүст тавьсан. Техникийн хувьд боломжгүй зүйл байхгүй. Бусад улс орнууд ч гадаадад суугаа иргэдээ сонгуульд оролцуулаад, саналыг аваад нэгтгээд явдаг туршага бий. Манайд урьд нь ийм уламжлал байгаагүй, гадаадад суугаа монголчууд их цөөхөн байсан. Энэ асуудлыг цаашид нь судалж үзээд шийдэж болох асуудал л гэж бодож байгаа. Бас шийдээсэй гэж хүсч байна. АНУ болон бусад оронд байгаа монголчууд маань тодорхой төвлөрүүлэлтэд бөөгнөрч, зохион байгуулалтад орж байна. Гадаадын аль ч улс орны цагаачдын зам мөр тэгж л явдаг жамтай. Энэ л замаараа бид явж байна. Явцын дунд шийдэгдэх байх. Санал авна гэдэг ойлголт маань цаг үеэ дагаад их өөрчлөгдсөн байна. Yүнийг хуульчлах л хэрэгтэй.

Саяхан АНУ-дах Монгол иргэдийн төлөөлөл UBS TҮ-гээр энэ асуудлыг хөндсөн шууд нэвтрүүлэгт оролцсон. Монгол талаас оролцсон СЕХ-ны Сүхбаатар гуайн ярьж байгаагаас харахад энэ талаар хийсэн системтэй судалгаа, бэлтгэл ажил хангалтгүй байгаа санагдсан. Хууль батлагч УИХ-н гишүүд маань энэ асуудлаар хэр мэдээлэлтэй байдаг вэ?

Тэрнийг би сайн нарийн хэлж мэдэхгүй байна. Ер нь бол техникийн л асуудал бий. Байнгын ЭСЯ сууж буй газруудаар дамжуулж үүнийг хэрэгжүүлэхэд нэг их хөрөнгө мөнгө ороод байх асуудал гайгүй байх. Ер нь боломжтой юу гэвэл боломжтой. Хийх асуудлын л нэг. Гадаадад суугаа Монголчууд үндэсэн хуулиар олгогдсон сонгох, сонгогдох эрхээ эдлэх эрхтэй.

Олон монгол үр сад харийн оронд төрж өсч байна. Өндөр боловсролтой, мэргэжилтнүүд амьдралын шалтгаанаар харийн иргэн болох нь ихэсчээ. Давхар иргэншлийн асуудалд та яаж ханддаг вэ?

Харьяатын хууль батлагдаж байхад ийм олон хүн гадагшаа гарчхаагүй байсан. Энд ирсэн гэр бүлээс хүүхэд төрөөд тэр нь хаана харьяалагдах вэ гэдэг тийм зовлон бэрхшээл бол байсангүй. Амьдрал үргэлжилж буй учраас амьдралд цоо шинээр олон том асуудал урган гарч ирж байна. Тэр олон асуудлыг тухайн үед нь шийдэж явахгүй бол хуримтлагдаад дараа нь шийдэхэд их бэрхшээл учруулдаг. Түүний нэг нь энэ асуудал.

Би ноднин жил АНУ-д айлчилсны дараагаар Гадаад хэргийн яам, иргэдийн асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага, МУ-ын Yндэсний Аюлгүй Байдлын Зөвлөлийн ажлын албанд хандаж Монгол улсын эрх ашгийн үүднээс энэ асуудлыг яаж шийдвэл зохихийг судлан үзэж, YАБЗ-д оруулахыг үүрэг болгосон. Энэ асуудал тодорхой хэмжээнд судлагдсан. Тодорхой хэмжээнд ЗГ, УАБЗ-н түвшинд хэлэлцэгдэж, яавал зүйтэй вэ гэдгийг бодлогын хэмжээнд боловсруулж, тодорхой шийдэлд хүрэх байх. Энэ бол үндэсний аюулгүй байдлыг хамарсан их ярвигтай асуудал л даа. Хожмын өдөр дааж давшгүй сөрөг үр дагавар гарах байдалд хүргэхээргүй байх тийм хувилбарыг сонгож, эцсийн шийдэлд хүрэх нь чухал. Буруу жишиг тогтоовол засахад их хэцүү болно.

Та хоёр удаа Ерөнхийлөгчөөр сонгогдон ажиллахдаа Монголын дээд боловсролын системийг сайжруулах тал дээр их анхаарч ажиллаж ирсэн. Гадаадад сураад төгсч буй оюутан залуусын мэдлэг, нөөц бололцоог Монгол улсын хөгжилд ашиглах бодлогын хүрээнд харилцан мэдээлэл солилцох үндэслэлд түшиглэж оюутнуудын хаана, ямар мэргэжилээр сурч байгааг бүртгэдэг мэдээллийн сан ер нь бий юу?

Энэ тал дээр сүрхий доголдож байна гэж би боддог. Гадаадад их өндөр өртгөөр, төрийн тэтгэлэгээр сурч буй оюутнууд, мастерын сургалтанд суралцаж буй оюутнууд, эрдэм шинжилгээний ажил хийж буй хүмүүс Монголын хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлт нийлүүлэлтэнд нийцсэн мэргэжлээр суралцаж мэргэшвэл их хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл ЗГ, Боловсролын Яам захиалагч болоод, хэдэн жилийн дараа манайд ийм ийм мэргэжилтнүүд хэрэгтэй болно гэсэн төлөвлөгөөтэй ажиллавал сайн. Хүн болгон монголд эдийн засагч хуульч гэх мэт түгээмэл болсон мэргэжлээр их сурч байна. Тийм мэрэгжилтэнүүдийг бэлддэг хангалттай тооны их дээд сургуулиуд Монголд байна. Уг нь гадаадад сурч буй оюутнууд маань Монголд байдаггүй, дотоодын их дээд сургуулийн хөтөлбөрөөс давсан, үйлдвэрлэл, технoлoгийн нарийн мэргэжлээр суралцвал манайд хэрэгтэй байна. Хэн хаана ямар мэргэжлээр сурч байна гэдэг мэдээлэл ЭСЯ, Боловсролын яамдад тодорхой түвшинд байгаа. Харин хувиараа суралцаж буй оюутнууд тэр бүртгэлд хамраагүй байгаа гэж бодож байна. Боловсролын тогтолцооны хүрээнд нэгдсэн мэдээллийн сантай болоод, мэргэжилтнийхээ захиалгыг өгөөд, ингээд сургах юм бол их үр өгөөжтэй. Хуучин системийн бүх юм буруу биш шүү дээ. Энэ ирэх таван жилд ийм мэргэжилээр тэдэн хүн Оросод, тийм мэргэжилээр тэдэн хүн Чехэд гээд сургана, таван жилийн дараа тийм үйлдвэр ашиглалтад орно, төдий тооны инженэр хэрэгтэй гэдгээ сайн мэдэж төлөвлөдөг байж. Одоогийн системд маань тийм бодлого бий байх, гэхдээ бололцоогоо бүрэн ашиглаж чадахгүй байна. Энэ асуудалд бол шүүмжлэлтэй хандахаас өөр аргагүй. Та бүгд энэ асуудал дээр шүүмжлэлтэй хандаж надаас асууж байгаа байх. Yүн дээр бол надад санал зөрөх юм алга.

Даяар Монгол сонин болон Цахим Өртөө сүлжээний уншигч оюутан залууст хандаж та үг хэлнэ үү.

Мoнгoлд мэргэжилтэн их үнэтэй болж байна. Монголд өндөр боловсролтой, нарийн мэргэжил эзэмшсэн, хэл ус сайтай, хамгийн гол нь ажлын чадвартай хүмүүс маш их эрэлт хэрэгцээтэй байна. Ямар ч мэргэжил эзэмшсэн бай, тухайн мэргэжилээ төгс эзэмшсэн, хэнээс ч дутахгүй ажиллах чадвартай, ажлын ёс суртахуун, ёс зүйтэй, сэтгэл гарган ажиллах тийм хүмүүжлийг олж чадсан хүнд бол мэргэжлээс үл хамааран манайд зах зээл бол нээлттэй байна. Хөдөлмөрийн зах зээлд ийм чадвартай залуус дутагдалтай байна. Ер нь нийгмийн бүх салбарт дутагдалтай байна. Сайн, чадвартай хүн их ховордсон байна шүү дээ. Тийм чадварлаг мэргэжилтэн хаана ч гүйлгээ сайтай байна. Хамгийн гол нь сайн суралцах хэрэгтэй. Тодорхой зорилготой байгаасай. Зөвхөн диплом авах гэж төгсөж буй бус, төгсөөд би юу хийх вэ гэсэн хэтийн зорилго, алсын хараатай сурч чадвал л сайн. Тэртусмаа дипломийн ажил, эрдмийн зэрэг цол горилсон сэдвийн сонголт нь эргээд ирээдүйд ажиллах ажилтай нь сүрхий сайн уялдсан байвал их хэрэгтэй болно.

Танд гялайлаа.

СОНГОХ ЭРХ - Хэлэлцүүлэг үргэлжилж байна…

Одоогоос 2 жилийн өмнө дээрх нэрээр Даяар Монгол, Цахим Өртөө сүлжээ болон бусад медиад хэвлэгдсэн уг нийтлэлийн нэр болоод зарим хэсгийн байрлалыг жаахан өөрчилж тавьсан Оллоо.мн-ий хувилбарыг тавьж байна. Үүнд Гадаадад суугаа Монголчуудын сонгуульд оролцох эрхийн талаар Америкт суугаа Монголчуудын төлөөлөл болоод СЕХ-ны хооронд болсон Телемост шууд нэвтрүүлэгийн тоймыг бичих зуур өөрийн үзэл бодлыг илэрхийлсэн билээ. СЕХ энэ үед ярьж байсан зорилгоосоо няцсан нь харамсалтай...

Нийтлэлд дурдагдаж буй 120,000 хүн маань өнөөдөр албан бус тоогоор 220,000 болсныг дурдууштай. 10 жилийн дараа энэ тоо хэд хүрэх вэ блогчид оо? Энэ хүмүүсийн хэдэн хувь нь нутаг буцах вэ?


УИХ, ЗГ авилгалд идэгдсэнээ хүлээвэл "нүүдэлчин" Монголчуудын тал нь нутаг буцна

Лхагва, 11/30/2005 - 20:27

Нэгэн зүйл. 2004 оны УИХ-н сонгуульд 1 сая 280 мянга орчим хүн сонгогчийн нэрсийн жагсаалтад орсноос 1 сая 52 мянган хүн буюу 82.2% нь сонгуульд оролцсон байна. Гэтэл барагцаалсан тоогоор 120 мянган иргэд харь оронд ажил хийж амьдралаа дээшлүүлэх, боловсрол олох, бас ядуурлаас гадна улс төр, нийгмийн эрүүл бус тогтолцоо, авилгал, худал хуурмагаас дайжиж харь оронд бядан явааг та бид сайн мэднэ.

Нийгмийн дээд дундаж давхарга, сэхээтнүүдийн жинтэй төлөөлөл болсон энэ 120,000 иргэд нийт сонгогчдын 10% -д дөхөж байна. Гадаадын ямар ч зээл тусламжийн нийт дүнгээс илүү их хөрөнгө оруулалтыг бүрдүүлдэг, Монголын олон өрх гэрийн санхүүгийн гол хөшүүрэг болсон, бас хамгийн шударгаар цэвэр мөнгө хийдэг масс болсон энэ хүмүүсийг төр мартвал, нөгөө Баабарын үг биеллээ олно байх даа.

Нэгэн зүйл. Гадаадад гарсан Монголчуудын дийлэнхи нь илүү либерал үзэлтэй байдаг нь Интэрнэт дээр хийгдсэн судалгаа, санал асуулга, практикт ажиглагдаж байдаг. Энэ нь Ардчилсан хувьсгалын үр нөлөөнд чөлөөтэй зорчих боломж олдсоныг сайшаан талархаж явдагийнх, мөн илүү радикал бодлогыг дэмждэгийнх байх. Иймд УИХ-д дийлэнхи болсон МАХН–ын дараагийн сонгуулийн амжилтанд энэ бүлэг хүмүүс сөрөг үр дүн авчирах магадлалтайг тооцож, гадаадад суугаа Монголчуудын тухай сонгуулийн хуульд хамруулахгүй байх ашиг сонирхол бас буйг дурдууштай.

Нэгэн зүйл. Хэрэв АНУ-д цагаачдыг дэмжсэн хууль батлагдвал, 12,000 Монголчууд бүгд л ногоон картаа авахаар зүтгэнэ. Тун удалгүй АНУ-ын иргэн болоод бүгд Монгол улсын иргэншилээсээ татгалзах болвол яах вэ? Сүүлийн 10 жилд 120,000 хүн буюу сонгогчдын 10% нь гадаадад гарсан энэ миграцийн эрч хэвээр байвал 2010 он гэхэд 20%, 30% нь гадаадад гарсан байх болно. Сонирхолтой л дүр зураг. Сонгуулийн хуульд гадаадад байгаа энэ 10% -ийнхаа эрх ашгийг харгалзсан нэмэлт өөрчлөлт оруулбаас энэ нь эргээд өрхийн тэргүүлэгч нар нь "хүүхдүүдээ" хаана яаж явааг тоймлон харж - үндэсний томоохон цогц мэдээллийн сантай болох, үүнээсээ уламжилаад төрийн бодлогоо зөв зүйтэй явуулах давхар ач холбогдол оршиж буй. Мөн эдгээр хүмүүсээ эх оронд нь чөдөрлөх, аргамжаатай байлгах нэгэн тулхтай төрийн бодлогын эх үүсвэр болох бус уу?

Нэгэн зүйл. Угтаа АНУ-ын болоод бусад өндөр хөгжилтэй орнуудын визний бодлого хатуу байгаа нь Монголын төрд маш хэрэгтэй болж хувирч байна. Хэрэв АНУ-ын элчин визээ чөлөөтэй дардаг болчихвол Монголд үлдэх хүмүүс: Баячууд, Хятадууд, чааваас гэж нөгөө траншэйнийхан үлдэж; дээрэлхүүлдэг, ажил хийдэг "ард түмэн" байхгүй болох байх даа.

Дахиад нэгэн зүйл

Барууны их сургууль төгсөөд бакалавр эсвэл мастерын шинэхэн дипломоо өвөртөлсөн Монгол залууд 2 үндсэн сонголт бий. Завгүй гудамжаар өдрийн гэгээг таашаан, тамхи татан алхаж явахдаа тэр ингэж бодно:

А) Би эндхийн компанид (яахав орж чадвал) олон арван мянган долларын цалинтай, хэдэн арван сая долларын эргэлттэй компанид хүчээ өгч түрүүвчээ зузаалж, жинхэнэ ажлын дадлага туршлага эзэмших үү?

Б) Эсвэл би Монголд авилгал, танил талын ачаар эсвэл яахав авъяасаараа засгийн газарт ч юм уу, нэгэн төрийн байгууллагад очиж зангиа зүүж, улсын тэрэг хөлөглөсөн хурган дарга болчихоод цалин бага тул яалт ч үгүй "ИГРА" -нд татагдаж, тусламж, төслийн мөнгөнөөс "хамтарч цохих" уу? Ийнхүү эх орондоо "ноён" болж амьдрах нь үнэн бат тансаг биш үү? Уурхай, түүхий эдийн наймаа, хууль бус хятадуудыг ажиллуулах, гааль дээр "ажиллаж", хятад хүнд монгол паспорт зарах бас ашигтай сонсогдож байна шүү!

Уншигч та надтай маргаж болно л доо. Энэ бол 100% төгс төгөлдөр дүрслэл биш. А - хувилбарыг сонгосон нөхөр нэгд барууны сайн компанид мэргэжилээрээ ажилд орж чадахгүй юм аа гэхэд боловсролтой тул арай боловсронгуй "хар" ажил хийх алтернатив бий. Бас тэгээд байгаа орныхоо цагаачлалын хууль, дотоодын ажилгүйдлийг бууруулж, гадныхныг ажилд авахгүй байя гэсэн мэдээжийн хууль тогтоомжыг нь чадлаараа, бор зүрхээрээ гатлан байж гайгүй ажилд орж чадвал их юм, хөөрхий. Мундаг ажил нь ч байна уу, гал тогоонд аяга угааж – DJ хийдэг ч байна уу Монголд ажилласнаас хэд дахин их цалин авах нь бол тодорхой.

Б-г сонгосон нөхөр Монголд цэвэр бизнэс хийж амжилттай явахыг, эсвэл шударга Доржийн хувийн компанид боломжийн цалингаар ажиллах боломжтойг үгүйсгэхгүй. Гэхдээ бүх зүйл тийм ч амар биш! Ядаж л даруухан байж, муувтар хувцас өмсөхгүй бол траншэйнд "өсөж хүмүүжсэн" захын банди нараар орцонд турибадуулна. Хамаагүй үнэнийг ярьж явбал нөгөө "барьдаггүй, баригддаггүй дамшигууд" нийлж байгаад түүнийг Зориг агсаны араас диваажин руу bye bye болгоно.

Тэгээд яадаг ч бай А-г сонгох нь дийлэнхи нь л дээ. Нэгд. Баттөр залуу хүн тул мөнгө хийж, илүү ихийг үзэж, дэлхийн статустай хотын таван одтой буудлын 69 давхарын баарнаас үнэтэй шарз захиалж шөнийн хотыг ажин суух, шударга олсон мөнгөөрөө Prada-гаас 200 долларын сороочик авах - тэгж заншихийг илүүд үзнэ. Хоёрд. Баттөр бол Монголын нийгмийн гажууд тогтолцооноос зугтаж, "Монгол сайхан болохыг" хүлээж байгаа "улс төрийн орогнол" –оор гадаадад суугаа ид залуу - монгол залуу.

Хятад хэзээ ч Монголыг цэргийн хүчээр эзлэхгүй. Энэ нь Иракийн дайн болоогүй бол Буш Монголд хэзээ ч 4 цагаар айлчилахгүй байсантай адил үнэн юм. Тийм үе, менталити бол түүх болсон, өнгөрсөн зуунд болсон. Харин бид өөрснөө боловсорч, нийгмээ эрүүлжүүлж, Н.Энхбаяраас өгсүүлээд бүгд ядаж л таргалахгүй байхаар хоолны дэглэм барьж мэддэг, наад зах нь америкийн нүүр царай болсон Буш шиг өглөө бүр гүйдэг идэвхитэй амьдралын хэв маягтай болсон цагт монгол "хятадад эзлэгдэхгүй". Тэр цагт Ерөнхийлөгчийн айлчилалын үеэр Монголын нийслэлийг CNN-ээр 1 минутын дотор Ulan-Bator, Ulaanbaatar гэж хоёр янзаар дэлгэцний буланд бичихгүй, тэр цагт Буш Хятадад хаалга андуурч будилахад барууны телевизүүд "Монголоос мэдээлэв" гэж доош хийхгүй… Монголын УИХ, ЗГ коррупцид идэгдсэнээ хүлээж энэ Даваа гаригт огцордог Канадын засгийн газар шиг байж чадвал өнөө гайхал 120,000 "нүүдэлчин" Монголчуудын тал нь маргааш шууд нутаг буцна....

ГАДААДАД АМЬДАРЧ БАЙГАА МОНГОЛЧУУД СОНГОХ ЭРХЭЭ ЭДЛЭХ ЁСТОЙ

Хэлэлцүүлэг үргэлжилж байна…

Сан Франциско хотын Pacific Marketing компани, Монгол дахь Хулан Системс компанитай хамтран сансрын холболтын өндөр технологийг ашиглан Улаанбаатар TҮ (UBS) - ээр дамжуулдаг Америк Монголыг холбосон шууд нэвтрүүлгийн ээлжит дугаар амжилттай явагдлаа. УБ-н цагаар Ням гарагийн 14 цагт цацагдсан энэ удаагийн шууд нэвтрүүлэг нь АНУ төдийгүй бусад оронд суугаа Монголчуудын иргэний, улс төрийн эрхийн асуудлийг хөндсөнөөрөө чухаг байв. "Гадаадад сурч, ажиллаж, амьдарч байгаа Монголчууд Yндсэн хуулиар олгогдсон сонгох эрхээ эдлэхийн төлөө" сэдвийн дор явагдсан тус нэвтрүүлэгт Улаанбаатараас УИХ–н гишүүн асан Б.Долгор, СЕХ-ны нарийн бичгийн дарга Ж. Сүхбаатар, Сан Франциско хотоос Бэй Ареа-гийн Монголчуудын холбооны ерөнхийлөгч, Техникийн ухааний доктор Ш.Баатар, Армстронг компаний ажилтан, дипломатч Д.Лувсанжамбаа, Оаклонд дахь "5 Ten" хип хоп хамтлагийн дуучин 18 настай залуу сонгогч Э.Чинбат, Pacific Marketing компаний захирал, хууль зүйн ухаанын мастер, хуульч М.Батжаргал, эдийн засагч Б.Хэрлэнчимэг нар, Чикаго хотоос Цахим Өртөө ТББ-г төлөөлж программист Д.Сайнбаяр оролцлоо. Харамсалтай нь оролцох ёстой байсан УИХ–н эрхэм гишүүд бүгд ажил гараад ирж чадахгүй болсноо нэвтрүүлэг эхлэхээс хэдхэн минутын өмнө мэдэгдсэн байна. UBS TҮ-н найруулагчийн хэлснээр ерөөсөө Жорж Бушийн айлчилалтай холбогдож энэ нэвтрүүлэгт оролцох ёстой төрийн байгууллагын албаны хүмүүс дээр дооргүй бүгд "их завгүй" байснаас уг нэвтрүүлэг олон хоногоор хойшлогдсон гэнэ.

Нэвтрүүлэгт оролцсон бүх оролцогчид гадаадад байгаа Монголчууд сонгуульд оролцох боломжоор хангагдах нь цаг үеийн зайлшгүй шаардлага гэдэгтэй санал нэгтэй байлаа. Харин сонгуульд өгөх саналыг хэрхэн хураах вэ, практикт хэрхэн хэрэгжүүлэх вэ, булхай будлианаас хэрхэн сэргийлэх вэ, гадны ямар туршлага байна вэ, аль нь хамгийн үр ашигтай вэ гэсэн асуудлууд мэтгэлцээний гол бай болов. Сонгуулийн саналыг хураах үндсэн гурван арга байгаа нь

1. шуудан

2. ЭСЯ, консулын газар биеэр очиж өгөх

3. цахим технологи ашиглах буюу энэ гурван аргыг ухаалгаар хослуулах явдал юм. Мөн сонгуулийн тойрог, сонгогчийн оршин суугаа харьяаллын талаар санал бодлоо солилцлоо. Нэвтрүүлэг товлосон цагаасаа 15 минутаар илүү үргэлжилж, нэвтрүүлгийн дараа зурагт үзэгчдээс маш олон санал хүсэлт хүлээн авсныг UBS TV мэдээлжээ. Энэхүү нэвтрүүлэгт гадаадад суугаа жирийн иргэдээс нас, хүйс, мэргэшилийн ялгааг үл харгалзан оролцуулж, тэдний дуу хоолойг сонсгох, монгол дахь зурагт үзэгчидэд гадаадад суугаа монголчуудын сонгуульд оролцох эрхийн тухай ухуулан сурталчилахийг Pacific Marketing компаниас нэвтрүүлгийн бодлого болгон баримталсаныг энд онцлон тэмдэглэе.

Шинэ сонгуулийн хуулийн төсөлд энэ бүх асуудал хамрагдаад УИХ-аар батлагдах эсэх нь одоогоор тодорхой бус байна. Харин УИХ-н гишүүд, СЕХ энэ сэдвээр хийсэн мэргэжилийн судалгаа, хуримтлуулсан туршлага, мэдээллээр хомс, гадны мэргэжилтнүүд, агентлагтай туршлага солилцоогүй байгаа нь нэвтрүүлгийн явцад анзаарагдлаа. Нэвтрүүлгийг хааж М.Батжаргалын хэлсний адил "энэ хэлэлцүүлэг үргэлжилэх болно". Бороо орсны дараа цув нөмрөх бус, ирж яваа давалгааг харж, сөрж хөдөлж чадах нь аль ч засгийн чансааг илтгэх хэмжүүр байдаг. Даяаршилын эринд бидэнд тийм л засгийн бодлого хэрэгтэй байна.

Мэтгэлцээн үргэлжилнэ. Цуврал нэвтрүүлгийн дараагийн дугаар: Америкт төрсөн John Dorj ba Jessica Dorj нарын хувь заяаны тухай буюу "Давхар Иргэншилийн асуудал"...

Цахим Өртөө Холбоо ТББ-н УЗ-ийн гишүүн Д.Сайнбаяр

Америкын Монголчуудын "Даяар Монгол" сонин